Жеті жылдан кейін: әлемдегі ең үздіктердің бірі KazEOSat-1 жер серігі

KazEOSat-1 (1).jpg

Бүгін, 30 сәуірде Қазғарыш пен Airbus Defense & Space (ADS) француз компаниясы арасында жасалған келісім-шарт шеңберінде жасалған жер бетінің ғарыштық түсіріліміне арналған KazEOSat-1 Жерді қашықтықтан зондтаудың алғашқы қазақстандық серігінің орбитаға шығарылғанына 7 жыл толды.
Бұл қалай болды және қазақстандық инженерлер серікті қалай қолдайды, біз «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК» АҚ Жерді қашықтықтан зондтау ғарыш жүйесі Департаментінің директоры Айдар Шәкірұлы Қуатбаевтан жан-жақты айтып беруді өтіндік.


Астана (1).jpg


- Айдар Шәкірұлы, Сіз серікті іске қосуға қатыстыңыз ба? Ол қалай болды?
Мен жоба жұмысына 2013 жылы енгізілдім. Ұшыруға, алайда қашықтықтан қатыстым. Содан кейін Жерді қашықтықтан зондтау жасау жобасының жетекшісі болды, оған жер үсті инфрақұрылымы мен екі KazEOSat-1, KazEOSat -2 серіктері кіреді.
Жер серігі Француз Гвианасында Куру ғарыш айлағынан ұшырылды, «Вега» зымыранында біздің аппарат жалғыз жолаушы болды. Менің есімде, ұшыру таңғы 07.00-де өтті. Осы уақытта біз «Қазмедиада» болып жатқан оқиғаларды бақылап отырдық.
3 мамырда одан алғашқы суреттер түсе бастады. Әдетте, іске қосудың алдын-ала кезеңінде тек байланыс орнатылады және әдетте кейінірек алғашқы суреттер алынады. Ал біз іске қосылғаннан кейін үш күн өткен соң суретті алдық.
7 жыл өтсе де, серік әлі күнге дейін француз мамандарының сапалы өндірісі арқасында ең озықтардың бірі болып табылады. Оның айрықша қасиеттері –жасанды интеллект элементтері, сондай-ақ сенімділік, оның борттық компьютері бар, ол өзі түсінеді және сыни сәттерде өз бетінше шешім қабылдауға қабілетті. Серік тағы да бірнеше жыл жұмыс істейтініне сенімдімін.

KazEOSat-Алматы,-Казахстан (1).jpg


-Дайындау сапасы бойынша KazEOSat-1 қандай серіктес-аналогтарымен салыстыруға болады?
- Оны барлығымен салыстыруға болады, бірақ ол соншама жыл өтсе де, қазір ең үздіктердің бірі. Олар оны 10 жыл бұрын жобалаған, 7 жыл бұрын іске қосқан және әлі күнге дейін сипаттамалары, құрылыс идеологиясы бойынша ол аналогтардан асып түседі.
Егер біз салыстырмалы аналогтарды алсақ, онда бұл американдық, француздық серіктер, қазір қытайлықтары бар. Біздің аппарат ресейлік аналогтарға қарағанда әлдеқайда жақсы.
- KazEOSat-1 серігінің артықшылықтары қандай?
- Бұл аппарат кеңістіктік ажыратымдылыққа ие - бір пиксельге 1 метр.
Серік күн-синхронды орбитада қозғалады-бұл ғарыш кемесі планетаның бір полюсінен екіншісіне ұшқанда. KazEOSat-1 спутнигінің радио көріну аймағы континенттің үлкен аумағына - Таймыр түбегінен Солтүстік Үндістанға дейін созылады. Жалпы алғанда, серік жер айналасында күніне 14-тен астам бұрылыс жасайды.
Күн сайын ғарыш кемесі радио көру аймағында болған кезде үш күндізгі және үш түнгі сессия өткізіледі. Бір сессияның орташа ұзақтығы - 5-10 минут. Осы уақыт ішінде бағдарламалық командалар пакеті серікке жіберіледі, сонымен қатар аппарат жинаған ақпарат түсіріледі.
- Серікті жобалау рәсімі қалай өтті? Кім қатысты?
- Онда келесі рәсім болды. Француздық ADS компаниясының мамандары жобаны дайындады және ол көп сатылы болды. Әрбір кезең Қазақстан тарапынан талқыланды. Франциядан келген әріптестер өз нұсқаларын ұсынды, біздің инженерлер талқылап, өзгерістер енгізді, жаңалықтар ұсынды. Содан кейін хаттамаға қол қойылды, егер келісім болса, ADS қызметкерлері одан әрі қарай жүрді. Біз жобалаған жоқпыз, жасамадық, бірақ біз бақылаушы ретінде қатыстық.
- Серікті пайдалану бойынша «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК» АҚ мамандары қандай жұмыс атқаруда?
- Пайдалану серіктің «денсаулығын» қадағалау қажеттілігін білдіреді, адам денсаулығы сияқты, өлшемдерін тексеру-дене температурасы, қысым және т.б. Осы аппаратта орнатылған мыңға жуық әр түрлі датчиктер және ол өзінен-өзі жауап алады, Жерге барлық мәліметтер тастайды. Біздің инженерлеріміздің міндеті-қандай өзгерістер болғанын талдау. Егер өзгерістер өте
маңызды болса, аппаратты пайдалануды қолдау шараларын қабылдау. Мақсатты міндет- ол түсірілім. Біздің инженерлер түсірілім жоспарларын дайындайды, содан кейін ЖҚЗ деректерін алады және өңдейді.

- Жер мамандары серіктің «денсаулығын» қалай қолдайды?
- Серікте ток, температура датчиктері бар. Ағып жатқан ток ампермен өлшенеді, батареялардағы кернеу, сыртқы және ішкі беттердегі температура өлшенеді, терморегуляция контурлары, жад және т. б. бақыланады.
Байланыс сеансы кезінде барлық өлшемдер жазылып, жерге тасталады. Мұнда, тиісінше, барлық осы ақпарат шифрланады және операторға ыңғайлы түрде көрсетіледі. Жасыл серіктің түсі сау, сары және қызыл түстері жақсы еместігін көрсетеді.
- Есеп сары немесе қызыл түсті көрсетті ме?
- Әр түрлі оқиғалар болды, бірақ олар көп емес және бұл жақсы нәрсе. Француз мамандары осындай сенімді аппаратты құрды! Серікпен неғұрлым аз қиындықтар болса, соғұрлым жақсы болады. Барлық сыни түйіндердің резерві бар, бірақ бұл резервтер іске қосылғанға дейін болған жоқ.
KazEOSat-1 серігі тағы ғы да біраз қызмет етеді деп үміттеміз.
- Сізге серікті қолдау жұмысына сәттілік! Сұхбат үшін рахмет.
«Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК» АҚ
баспасөз қызметі